Platform Levensverhalen

 Uitgelicht 

 
GASTBLOG Tineke Feijen

'Eerst de verbeelding
dan het verhaal'

GEPUBLICEERD: december 2018

 

Onlangs nodigde Platform Levensverhalen mij uit voor een gastles aan aankomende begeleiders van verhalengroepen. Het onderwerp was: Hoe kun je via een associatieve weg tot vertellen te komen? Wat levert deze weg jou op? En wat hebben de deelnemers aan jouw verhalengroep eraan?

 
Theater
Zelf heb ik lang gewerkt als theatermaker. In het theater vertellen we verhalen met woorden, klanken, beweging én beelden. Kortom, meerdere invalshoeken die samen toch één geheel, één verhaal vormen. Mijn rol was die van de vormgever: decors ontwerpen, kostuums bedenken, lichtstanden maken. Ik ben altijd bezig met het effect van beelden, 'plaatjes', binnen het creatieve proces. Het mooie van een beeld is dat het je, vaak intuïtief, meteen ergens brengt, het gaat buiten je verstand om.
 
 

Armenbakkerij
Terug naar mijn gastles, een woensdagmiddag in Leiden. Voordat ik kennis zal maken met de mensen, maak ik kennis met de ruimte. Altijd een spannend moment: wat tref je aan? Is er daglicht? Ben je vrij om met het meubilair aan de wandel te gaan?  Kunnen we de ruimte ‘van ons’ maken?

De zaal, op de eerste verdieping van een groot gebouw, is een aangename verrassing. We zijn te gast De Bakkerij, een gebouw met een eeuwenoude, rijke geschiedenis als Armenbakkerij in de stad Leiden. En dat voel je – verhalen voor het oprapen! In deze Barbarazaal staat een grote vergadertafel, zo’n 16 stoelen er om heen en precies daarboven een grote glazen koepel. In het andere deel van de ruimte een kleine ronde tafel.

Tijd voor actie. De stoelen zet ik aan de kant, zodat we om de grote tafel heen kunnen lopen. Om de ronde tafel plaats ik 8 stoelen (dat kan precies) en ik sleep er een schemerlamp naar toe -  zo ontstaat een klein intiem hoekje.

 

Verzameling
Op de grote tafel stal ik mijn plaatjes uit. In der loop der jaren heb ik verschillende verzamelingen aangelegd (en een lamineerapparaat gekocht!). Vandaag heb ik de ‘kunstplaatjes’ mee, 60 foto’s die ik door de jaren heen geknipt heb uit een tijdschrift voor beeldende kunst. Werken van schilders, veel ook van fotografen. Het mooie daarvan is, vind ik, dat foto’s dicht bij de realiteit blijven en tegelijk dankzij het oog van de kunstenaar iets extra’s hebben. Dat extra’s helpt bij het associëren, bij het stuiten op een herinnering.

Tussen de plaatjes leg ik kleine strookjes papier met daarop een vraag. Zeven verschillende vragen en van elke vraag meerdere exemplaren. “Verdwaal je wel eens?”, of: “wat is een huis?”. En “waar zit het gevaar?”
Vragen waar je niet meteen een antwoord op hebt,  maar die, net als de plaatjes, iets bij jou in gang kunnen zetten. Op de kleine tafel leg ik 8 bundeltjes van 8 blanco kaartjes.

 

Onderzoek
Nu ben ik klaar om mijn cursisten te verwelkomen. Ik zorg er voor dat ik bij de deur blijf staan en nodig iedereen uit om aan de kleine tafel te gaan zitten. Zo houd ik de grote tafel nog even 'geheim'.
Aan de ronde tafel leg ik uit wat de bedoeling is: we houden zo meteen een vertelronde zonder een van tevoren benoemd thema. Met het materiaal op de grote tafel als ‘hulpje’ voor een herinnering, een associatie, een verhaal.

In de eerste plaats gaat het om de eigen ervaring. En daarna ook als onderzoek naar deze manier van ‘op verhaal komen’. Levert dit een herinnering op waar je je nog niet bewust van was? Zou je het toe willen of kunnen passen in jouw verhalengroep?

 
Eerst de spelregels
Ik nodig iedereen uit om naar de tafel te lopen. In stilte, voor je zelf. “Probeer niet te denken, en kijk naar welk plaatje en naar welke vraag je oog getrokken wordt. Wat wil je hand oppakken? Neem maximaal 3 plaatjes en maximaal 2 vragen.” Het gaat er niet om eerst alles te zien en dan pas een keuze te maken. “Ga met het opgepakte materiaal, ergens op een eigen plek zitten en ervaar wat de combinatie van plaatje(s) en de vraag met je doet. Komt er een herinnering, een associatie boven?
Als iedereen een tijdje in haar eigen wereld heeft gezeten, vraag ik om naar de ronde tafel te komen. “Is er een herinnering komen boven drijven?” Sommigen knikken meteen van ja, anderen schudden met hun hoofd, “zou kunnen, weet het nog niet goed.”
 

Spelregels 2
Iedereen krijgt een stapeltje blanco kaartjes. Ieder vertelt, om de beurt. Een herinnering, de associatie. Zo concreet mogelijk, beschrijvend: met wie, waar, wanneer, wat gebeurde er?

Niemand breekt in. Geen vragen, en zeker geen aanvullend eigen verhaal (“ja, dat heb ik ook meegemaakt”). Na elk verhaal bedanken we de verteller en schrijft iedereen op een kaartje een titel voor bij het verhaal. De verteller zelf ook. Zij ontvangt alle kaartjes, maar kijkt er nog niet naar. Dat gebeurt pas als iedereen heeft verteld.

 
 

Kapstok
De vertelronde gaat van start. Eigenlijk doen de gekozen plaatjes en vragen er nu niet meer toe: het gaat om de associatie, de gevonden herinnering.

Ik merk dat iedereen het fijn vindt om het materiaal voor zich te hebben en te gebruiken als kapstok voor het vertellen. Soms worden de plaatjes daarmee een illustratie bij het verhaal, soms zorgen de plaatjes en vragen ter plekke voor een soort van gericht mijmeren waarbij nieuwe verbanden ontstaan. “Dat deed ik daar en toen in die situatie, en toen en daar, in die andere situatie, eigenlijk net zo.."


Weggelopen
Iemand wordt geraakt door de vraag “ben je wel eens weggelopen”; zij liep eerst door en keerde toch weer terug naar deze vraag. Een herinnering die ze nog niet eerder had verwoord, komt boven. Over ergens voor weglopen.

Iemand anders zegt dat ze niet echt een nieuwe herinnering had, maar raakt al vertellend toch een nieuw gebied en wordt daardoor geraakt.

Na de vertelronde is het een verrassing om de ontvangen titels te bekijken. Soms sluit zo’n titel precies aan bij je eigen idee over je verhaal, soms ook krijg je een woord of zin cadeau die jou weer op nieuwe gedachten brengt.  


Onverwacht
Iedereen ervaart onze vertelronde als een heel intiem, persoonlijk gebeuren. Fijn om zo in figuurlijke zin de ruimte te krijgen – er wordt echt naar je verhaal geluisterd. We bespreken welke elementen hier aan bijdragen. De spelregel “niet inbreken in een verhaal” is een belangrijke. Dat geeft je als verteller de ruimte om te zoeken naar woorden, een verhaal te laten ontstaan. Luisteren is op die manier ook fijn: je hoeft er niets van te vinden, niet te reageren. Het verhaal komt meer binnen.

En deze invalshoek? Brengen de plaatjes en vragen je naar een onverwachte associatie, naar een onbewuste herinnering? Soms dus wel, soms ook niet. Maar iedereen vindt het wel een leuke manier om een vertelronde te starten. Als deelnemer heb je de keuze om zo diep te gaan als je zelf wilt.

Een aantal van mijn cursisten gaat nu beginnen met het verzamelen van plaatjes...


Workshop op 14 maart 2019

Wil jij een workshop over Creatieve werkvormen voor het aanjagen van verhalen volgen? Kijk hier.

 

Tips voor verzamelaars

De plaatjes die ik deze les gebruikte, komen uit tijdschriften voor beeldende kunst. Maar je kunt ook heel goed kranten, dagbladen en andere tijdschriften gebruiken. Waar valt jouw oog op? Pas op met afbeeldingen van actuele kwesties en 'bekende' personen (demonstraties, rampen, politici, sporters, BN'ers e.d). Deze plaatjes zijn niet zo geschikt. Het gevaar bij nieuwsfoto's is dat mensen er meteen een sentiment of mening over hebben. Zelf kies ik voor foto's die je met 'open blik' kunt bekijken. Allerlei kranten en tijdschriften plaatsen foto's van fotografen die hun eigen twist aan een onderwerp geven. Belangrijk is dat je jouw verzameling divers houdt, zodat er voor iedereen wel iets bij zit.
 

Veel succes!

Tineke Feijen  |  contact: tfeijen@deregisseuses.nl


Tineke Feijen (1955) werkt regelmatig met groepen. Werken met verhalen speelt daarin altijd een belangrijke rol. Om elkaar te leren kennen bijvoorbeeld. Of om een thema op een persoonlijke manier uit te diepen. Haar werkwijze komt voort uit een mix van ervaringen als welzijnswerker en als theaterconsulent.                                                                            ^ TOP

  Home   |    De Praktijk    |    Over ons   |   Contact   

   stichtinglevensverhalen@mail.com    |    06 133 054 03    |     secretariaat Kinkerstraat 330-1    |   1053 GD Amsterdam    |   KvK 34317875 


© 2010-2015  -  Alle rechten voorbehouden aan Stichting Platform Levensverhalen.